Doliche/ Dülük, Gaziantep şehrinin yaklaşık 10 km kuzey batısında yer almaktadır. Tahminen M.S 300 yılları civarında yeniden kurulan şehir antik dönemlerin önemli ticari ve askeri yollarının üzerindedir. Bu merkezi pozisyon sayesinde, şehirde Mezopotamya, Suriye, İran, Yunanistan ve Roma gibi büyük uygarlıkların izlerine rastlamak mümkündür. Çok erken dönemlerden itibaren şehrin yakınlarındaki Dülük Baba Tepesi’nin doruklarında Kuzey Suriye ve Anadolu’da tapınım gören fırtına ve gökyüzü tanrısı Teşup- Hadad’a ait merkezi bir kutsal alan bulunduğu bilinmektedir.
Forumda Resimlerin Görülmesine İzin VerilmiyorResimleri Görebilmek İçin [ Buraya Tıklayarak Üye Olunuz ] veya [ Giriş Yapınız ] Milattan sonra ilk üç yüz yılda aynı tanrıya Jüpiter Dolichenus olarak Roma İmparatorluğu’nda tapınılmıştır. Bu tanrıya ait kutsal alanın şehrin sınırları içerisinde yer alması şehrin gelişmesinde kuşkusuz önemli bir rol oynamıştır. İran kralı Sapur 1. M.S. 253’de kutsal alanla beraber şehri yerle bir ettiğinde, Jüpiter Dolichenus Kültü de sona ermiştir. M.S. 5. yy.da Doliche’de bir piskoposluk merkezi kurulmuştur. M.S. 7. yy.dan itibaren Bizans ve Arap Devletleri arasında meydana gelen sınır savaşlarında şehir önemli bir rol oynamıştır. M.S. 12. yy.da Doliche komşu şehir Ayıntap/ Gaziantep karşısında önemini tamamen yitirmiştir.
Forumda Resimlerin Görülmesine İzin VerilmiyorResimleri Görebilmek İçin [ Buraya Tıklayarak Üye Olunuz ] veya [ Giriş Yapınız ] Antik Şehir Alanı
Modern adıyla Dülük Köyü’nün karşısında yer alan Keber Tepe’deki alan günümüzde tarımsal amaçlar için kullanılmaktadır. Bina kalıntıları yüzeyde görülmemekle birlikte civarda bulunan seramik buluntuları antik şehrin sınırları hakkında önemli ipuçları vermektedir.
Forumda Resimlerin Görülmesine İzin VerilmiyorResimleri Görebilmek İçin [ Buraya Tıklayarak Üye Olunuz ] veya [ Giriş Yapınız ] Paleolitik Buluntular
Doliche’de insanlık tarihinin en eski devri olan eski taş çağından kalma yerleşim kalıntılarına rastlanmıştır. Keber Tepe’nin batı yamacında yer alan mağarasal kaya yapıları o tarihlerde sığınak olarak kullanılmıştır. 1940’lı yılların başında Türk bilim adamları tarafından gerçekleştirilen kazı çalışmalarında bu döneme ait bazıları yüzbinlerce yıllık buluntu ele geçirilmiştir.
Aynı çağa ait işlenmiş taşlardan arta kalan parçalara ve taş baltalarla Çimşit Tepe’nin yamaçları ve teraslarında karşılaşılmıştır. Bu kalıntılar burada araç gereç üretimine işaret etmektedir. Bu buluntular ışığında Doliche/ Dülük Anadolu’nun bilinen en erken yerleşim yerlerinden biri olarak da önem kazanmaktadır.
Forumda Resimlerin Görülmesine İzin VerilmiyorResimleri Görebilmek İçin [ Buraya Tıklayarak Üye Olunuz ] veya [ Giriş Yapınız ] Taş Ocakları
Modern köyün güneyinde Doliche taş ocaklarının etkileyici kalıntıları yer alır. Antik dönemlerden günümüze kadar bu ocaklardan işlenmesi kolay kireç taşı kazanılmıştır. Oldukça dik bir açıyla aşağıya uzanan görkemli ana duvarın üstünde roma döneminden kalma su kanallarının girişlerine rastlanmaktadır. Bu kanallar vasıtasıyla Keber Tepe’nin su ihtiyacı karşılanmıştır.
Forumda Resimlerin Görülmesine İzin VerilmiyorResimleri Görebilmek İçin [ Buraya Tıklayarak Üye Olunuz ] veya [ Giriş Yapınız ] Şehir Mezarlıkları
Antik şehrin karşısındaki, kayalıklarla örtülü Çimşit Tepe’de Doliche’nin şehir mezarlığı yer almaktadır. Kısmen modern Dülük Köyü’nün evleri altında kalan nekropole ait yer altındaki mezar odaları, köy sakinleri tarafından ticari ve tarımsal amaçlarla depo olarak kullanılmaktadır. Bugüne kadar bulunabilen mezar sayısı 100’ü aşmaktadır.
Nekropolde bulunan tüm mezarlar kayaların içine oyulmuş odalardan oluşmaktadır. Bunların büyük bir kısmı, farklı sayıda odalar içeren, genellikle mimari benzemeler taşıyan, değişik tipte aile mezarlıklarıdır. Ölüler genellikle yan duvarda bulunan nişlerin (Arkosolien) içine gömülmüşlerdir. Bazı odalarda nişlerin içine yerleştirilmiş taştan yapılma yastıklardan başka hiçbir benzeme görülmezken, diğerleri son derece zengin bir dekorasyona sahiptirler. Bu nişlerin bir kısmı girlandlar, boğa taşları ve rozetlerle süslü lahitler biçiminde işlenmiştir.
Mezarlar arasında en zengin süslemelerle modern köyün kuzeydoğusunda kalan ve altıgen kaya mezarı olarak adlandırılan anıtta rastlanmaktadır. Bu yapı, ön avlusu dahil, kayalara işlenmiş kabartmalarla süslenmiştir. Bu avludan geçerek altıgen şeklindeki, piramit tavanlı mezar odasına ulaşılır. Oda girişinin köşeleri plasterlerle dekore edilmiş olup, duvarda bitkisel motiflerle süslü bir friz görülmektedir.
Üç adet nişin yer aldığı odanın beşik tonozlu çatısının köşelerinde kanatlı Viktoria figürleri bulunmaktadır. Odanın tam ortasına yerleştirilen lahitin dört tarafı görülebilmektedir. Girişin karşı duvarında göze çarpan büyük boyuttaki kabartmada, yunan tanrısı Hermes’in ölülerin ruhunu temsil eden kanatlı dişi bir figürü yer altı tanrısının krallığı Hades’e götürmesi tasvir edilmektedir.
Forumda Resimlerin Görülmesine İzin VerilmiyorResimleri Görebilmek İçin [ Buraya Tıklayarak Üye Olunuz ] veya [ Giriş Yapınız ] Hristiyan Doliche
M.S. 4. yy. da tüm Roma İmparatorluğu’nda olduğu gibi Doliche’de de hristiyanlık en önemli din olarak birinci plandaki yerini aldı ve bu tarihten itibaren 11. yy. a kadar piskoposluk merkezi olarak kaldı. Bu dönemde Bizans ve Arap hükümdarlıkları arasında süre gelen sınır savaşları süresince önemli bir rol oynamaya devam etti. Arapça yazılmış bir seyahatnamede Doliche’den küçük bir köy olarak bahsedilmesi lehrin 12. yy. dan itibaren önemini yitirmeye başladığına işaret etmektedir.
İki kaya kilisesi şehrin hristiyanlık döneminden günümüze ulaşan en ilginç kalıntılar olarak göze çarpmaktadır. Daha önce kaya mezarlıkları oldukları anlaşılan bu yapılar antik şehir mezarlığının yakınında, taş ocaklarının batısında yer almaktadırlar. Özellikle girişini iki taraftan çerçeveleyen merdivenler yüzünden halk arasında “Basamaklı Mağara” olarak adlandırılan kilise son derece etkileyici bir görüntü sergilemektedir. Zengin bir dekorasyonla bezenmiş, M.S. 6. ila 9. yy. arasında tarihlenebilen bu yapıda Arapça yazıtlara da rastlanmıştır.
İki kaya kilisesi şehrin hristiyanlık döneminden günümüze ulaşan en ilginç kalıntılar olarak göze çarpmaktadır. Daha önce kaya mezarlıkları oldukları anlaşılan bu yapılar antik şehir mezarlığının yakınında, taş ocaklarının batısında yer almaktadırlar. Özellikle girişini iki taraftan çerçeveleyen merdivenler yüzünden halk arasında “Basamaklı Mağara” olarak adlandırılan kilise son derece etkileyici bir görüntü sergilemektedir. Zengin bir dekorasyonla bezenmiş, M.S. 6. ila 9. yy. arasında tarihlenebilen bu yapıda Arapça yazıtlara da rastlanmıştır.
Forumda Resimlerin Görülmesine İzin VerilmiyorResimleri Görebilmek İçin [ Buraya Tıklayarak Üye Olunuz ] veya [ Giriş Yapınız ] Mithraeumlar
Işık tanrısı Mithras’ın Kommagene’nin dinler tarihi açısından önemi bilim dünyasında uzun zamandan beri bilinmektedir. Tanrının kökenleri iyinin, gerçeğin ve ışığın simgesi olarak İran kültüründe karşımıza çıkmaktadır. Büyük Pers krallarına eşlik eden Mithras yukarıda sayılan özellikleriyle hükümdarlık kültlerine benzerlik göstermektedir. Tanrının erken Helenistik dönemden kalma tasvirleri Kommagene krallarına ait hanedanlık kutsal alanlarında bulunmuştur.
Bu tasvirlerde Mithras yunan tanrıları Apollon, Helios ve Hermes ile özdeşleştirilmektedir. Yeni araştırmalar Kommagene’de de Mithras gizli ayinlerinin yapıldığını ortaya çıkarmıştır. Efsaneye göre ışık tanrısı kutsal boğayı öldürdükten sonra, boğanın bedeni ve kanından çeşitli hayvan ve bitki türlerinin doğmasından dolayı, yaratan sıfatını almıştır. Kayalardan doğmuş olan Mithras, Mithraeum adı verilen ve mağaralarda ya da onlara benzetilerek oluşturulan kült alanlarında tapınım görmekteydi.
1997 ve 1998 yıllarındaki çalışmalarda Doliche’nin de bulunduğu yerleşim tepesinin eteklerinde yer alan bir mağaranın içinde Mithras gizli ayinlerinin yapıldığı iki kült alanı tespit edilmiştir. Her ikisi de şaşırtıcı genişlikleriyle kayaların içine oyulmuş büyük bir meydan izlenimi uyandırmaktadır. Duvarlarda görülen çok sayıda nişin içine yağ lambaları ve heykelcikler yerleştirilmiştir. Burada gerçekleştirilen kazılar sayesinde, mağaraların tarihlendirilmesi hakkında önemli ipuçları elde edilebilmiştir. Bu buluntular ışığında mağaraların M.Ö. 1. – M.S. 3. yy. lar arasında kült aktivitelerine ev sahipliği yaptığı kesinlik kazanmıştır.
Kısa bir süre öncesine kadar Jüpiter Dolichenus’un Doliche’de tapınım gördüğü yer bilim dünyasında tam olarak bilinmemekteydi. 20. yy. ın başlarında F. Cumont adlı araştırmacı bu merkezi kutsal alanın Doliche’nin 3 km güneybatısında yer alan Dülük Baba Tepesi’nde aranması gerektiğini dile getirmiştir. Günümüzde eteklerinde Gaziantep şehrinin geliştiği bu tepe, civarın en yüksek noktalarından biri olarak göze çarpmaktadır. Kült çevreye hakim bu tepeden, milattan sonraki ilk üç yüz yılda çağın önemli merkezlerine doğru yayılmıştır.
2001 yılından beri Münster Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Küçük Asya Araştırma Merkezi (Forschungsstelle Asia Minor) Gaziantep Müzesi işbirliğiyle Dülük Baba Tepesi’nin doruğunda araştırmalar yapmaktadır. Uluslar arası bir ekip tarafından yürütülen jeo-fizik, topografik ve arkeolojik çalışmalar sayesinde ilk kez kutsal alanın buradaki varlığı kanıtlanabilmiştir.
Buluntular arasında özellikle geniş alana yayılmış roma dönemine tarihlenen yapı kalıntıları ve “Doliche’nin duyan tanrısına” adanmış çok sayıdaki eski yunanca ve Latince dillerindeki adak yazıtları tahminleri desteklemektedir. Bunun dışında ele geçen roma imparatorluk dönemine ve daha erken çağlara tarihlenen sayısız küçük buluntu Jüpiter Dolichenus Kültü ve kült alanı hakkında önemli bilgiler aktarmaktadır. Bunlar arasında en önemlileri olarak, M.Ö. 6/5 yy. dan günümüze ulaşmış sayıları birkaç yüzü aşan kolye taşları, damga ve silindir mühürler sayılabilir.
Dülük Baba Tepesi Güney Doğu Anadolu Bölgesi’nin dinsel faaliyetleri milattan önce birinci bin yıldan hristiyanlığın etkinlik göstermeye başladığı geç antik döneme kadar kesintisiz süre gelmiş ender yerlerden biri olarak dikkat çekmektedir. Helenistik katmanların altında ortaya çıkartılan daha erken dönem kalıntıları sayesinde sadece Roma İmparatorluğu’nun en önemli tanrılarından birinin geçmişi hakkında değil, bölgenin zengin dinler tarihi hakkında da daha fazla bilgi edinmek de mümkün olacaktır.
Forumda Resimlerin Görülmesine İzin VerilmiyorResimleri Görebilmek İçin [ Buraya Tıklayarak Üye Olunuz ] veya [ Giriş Yapınız ] Rahipler Mezarlığı
Kutsal alanın 1 km batısında Rahipler Mezarlığı olarak adlandırılan bir nekropol bulunmaktadır. Burada bulunan, büyüklükleri ve yapıları farklı olsa da, istisnasız çok kaliteli bir işçilik sergileyen oda mezarlıkların sayısı 20’den fazladır. Mezar nişleri bazı örneklerde lahit şeklinde oyularak şekillendirilmiştir. Bazı mezarlarda yuvarlanarak girişlerin kapatılmasını sağlayan daire biçimli taş kapılar günümüze kadar ulaşabilmiştir. Ne yazık ki tüm mezarlar, bilim adamları tarafından keşfedilmelerinden önce soyguncuların talanına uğramışlardır.
Mezarlıklardan birinin ön avlusu, ayakta duran bir erkek figürüyle bezenmiş bir kabartma ile süslenmiştir. Mezar yazıtı sayesinde burada gömülenin Apollonis adında bir şahıs olduğu bilinmektedir. Başka bir mezarın yazıtı ise ölen şahsın bir Jüpiter Dolichenus rahibi olduğu bilinmektedir. Bu bilgiler ışığında ve nekropolün kutsal alana olan yakınlığı da göz önüne alındığında, bu mezarlığın Dolichenus kültü rahipleri ve aileleri için yapıldığı ortaya çıkmaktadır.
Define - Definecilik - Ana Sayfa
04 Mayıs 2008, 16:54:32
